بررسی تخصصی لوله داربست | انتخاب مناسب برای اسکلت موقت

لوله داربست، یکی از اجزای اصلی برای ایجاد سازه‌های موقت در پروژه‌های ساختمانی و صنعتی است که معمولا از ورق سیاه ساخته می‌شود. این لوله‌ها با قطر و ضخامت مناسب به هم متصل شده و ساختاری ایمن و پایدار برای دسترسی به ارتفاعات و سطوح دشوار فراهم می‌کنند. مقاومت بالا در برابر وزن و استحکام مناسب در شرایط محیطی مختلف، لوله داربست را به انتخابی کارآمد برای ساخت داربست‌های مطمئن و پایدار تبدیل کرده است.

داربست فلزی چیست؟

داربست فلزی، سازه‌ای موقت و معمولا از جنس لوله‌های فولادی است که برای دسترسی آسان و ایمن به ارتفاع در پروژه‌های ساختمانی، صنعتی و تاسیساتی استفاده می‌شود. فولاد مقاومت فشارشی بالایی دارد و از همین حیث به عنوان داربست از این فلز استفاده می‌شود. اما داربست فلزی با بدنه آهنی، آلومینیومی، استیل استنلس و حتی PVC نیز برای پروژه‌هایی با حساسیت پایین استفاده می‌شود.

مشخصات لوله داربست (مشخصات فنی) چیست؟

• لوله داربست‌ از نورد گرم ورق فولادی و به صورت درزدار تولید می‌شوند.
• سایز لوله داربست به صورت استاندارد برابر با 1.2-1 اینچ (نمره 5 ) است و به ندرت در سایر سایزها عرضه می‌شوند.
• به ندرت امکان تولید از ورق گالوانیزه دارند.
• ضخامت لوله داربست فلزی معمولا بین 2 تا 3 میلی‌متر متغیر است. اما بیشترین مصرف این گروه از لوله‌ها مربوط به ضخامت 2 میل خواهد بود. (ضخامت لوله را به کمک کولیس می‌توان سنجید).
• طول آنها به صورت استاندارد 3 و 6 متر است. اما ممکن است در سایزهای غیر استاندارد هم موجود باشند.
• قطر لوله داربست در حدود 48 میلی‌متر (1.21 اینچ) است.
• لوله‌های داربست وزنی حدود 14 تا 21 کیلوگرم در ازای هر واحد دارند.
• ممکن است از لوله‌های 1.2-1 اینچ بدون درز (مانیسمان) نیز به عنوان لوله داربست استفاده شود. اما چون صرفه اقتصادی ندارد، کمتر کسی بر روی این موضوع تمرکز می‌کند.
• این لوله‌ها به وسیله انواع بست به هم متصل می‌شوند تا به راحتی باز و بسته شوند. در نتیجه نیازی به جوشکاری لوله فولادی نیست.
• این لوله‌ها تحت تست قرار نمی‌گیرند. در نتیجه برای عبور مواد مختلف و به خصوص سیالات مناسب نیست. چون احتمال نشت بالایی دارند.

چرا لوله داربست را گالوانیزه نمی‌کنند؟

لوله‌های داربست را عموما گالوانیزه نمی‌کنند.چون با توجه به کاربردشان، مدام باید به هم متصل و از هم جدا شوند. این لوله‌ها به واسطه بست و اتصالات مخصوص به یکدیگر متصل می‌گردند. چون مدت زمان هر دوره نصب و جدا سازی، کوتاه است، این اتصالات به پوشش گالوانیزه آسیب می‌رساند و آن را از بین می‌برد. در نتیجه استفاده و نصب لوله گالوانیزه برای کسی که شغل تخصصی و سرمایه آن لوله داربست است، صرفه اقتصادی ندارد.

وزن لوله گالوانیزه نیز از وزن لوله داربستی بیشتر است. از این رو سرعت عمل نصب را کند می‌کند. در نتیجه بهره‌‌وری از لوله گالوانیزه به عنوان داربست، ارزشمند نیست. لوله‌های گالوانیزه 1.2-1 اینچ گالوانیزه برای استفاده به عنوان لوله فنس یا لوله گلخانه، انتخابی ایده‌آل خواهد بود.

معرفی انواع لوله داربست:

داربست‌ها بر اساس شمایل و ویژگی‌های فنی مشخص، به انواع مختلفی طبقه بندی می‌شوند.

• داربست چکشی ستاره‌ای

داربست چکشی ستاره نوعی داربست مدولار است که به دلیل طراحی ویژه‌اش، نیازی به مهاربندی اضافی ندارد. این داربست از پایه‌های عمودی و مهارهای افقی تشکیل شده و ساختاری پایدار و ایمن برای استفاده در ارتفاعات بالا فراهم می‌کند. از ویژگی‌های برجسته این داربست می‌توان به سهولت در باز و بسته شدن، عدم نیاز به آچار و تجهیزات خاص، قابلیت نصب توسط کارگران بدون نیاز به مهارت ویژه و جابجایی آسان اشاره کرد. این مزایا باعث شده تا داربست چکشی ستاره در پروژه‌های ساختمانی مرتفع و سازه‌های صنعتی به‌طور گسترده‌ای مورد استفاده قرار گیرد.

• داربست مثلثی

داربست مثلثی یکی از انواع متداول داربست‌های فلزی است که به دلیل طراحی ساده و استحکام بالا، در بسیاری از پروژه‌های ساختمانی کاربرد دارد. این داربست از فریم‌های مثلثی شکل، تشکیل شده که با اتصالات نر و ماده به هم متصل می‌شوند و با ایجاد یک ساختار منسجم، ایمنی و پایداری بالایی را فراهم می‌آورند. نصب و باز کردن این نوع داربست آسان است و نیازی به نیروی متخصص یا ابزارهای خاص ندارد. همین سادگی در نصب و قابلیت جابجایی، داربست مثلثی را به گزینه‌ای مناسب و اقتصادی برای سازه‌های موقت و پروژه‌های ساختمانی بزرگ تبدیل کرده است.

• داربست چکشی کاسه‌ای

داربست چکشی کاسه‌ای که به نام داربست چکشی سکه‌ای هم شناخته می‌شود، یکی از انواع داربست‌های مدولار است که به دلیل ساختار خاص خود، در پروژه‌های ساختمانی به‌ویژه نمای ساختمان‌ها کاربرد گسترده‌ای دارد. این داربست از پایه‌های عمودی و مهارهای افقی تشکیل شده و طراحی آن به گونه‌ای است که بدون نیاز به مهاربندی اضافی، پایداری بالایی در ارتفاعات فراهم می‌کند. هندسه داربست چکشی کاسه‌ای انعطاف‌پذیر بوده و امکان توسعه آن در ابعاد مختلف پروژه را به سادگی ممکن می‌سازد. این ویژگی‌ها، همراه با نصب آسان و عدم نیاز به نیروی متخصص، این داربست را به گزینه‌ای ایده‌آل برای داربست‌بندی نماها و پروژه‌های مرتفع تبدیل کرده است.

اجزای داربست:

اجزای داربست شامل لوله‌های سرتاسری، زیر تخته‌ای، شمعی، قطری، ستون‌های عمودی و قیدها هستند که با هم ساختاری پایدار و ایمن برای سازه‌های موقت ایجاد می‌کنند. این اجزا به کمک اتصالات مختلف، داربست را در برابر وزن و جابه‌جایی ثابت و مقاوم می‌کنند. انواع اجزا داربست عبارتند از:

• لوله‌های سرتاسری: این لوله‌ها به صورت افقی در طول داربست قرار می‌گیرند و نقش تکیه‌گاه را ایفا می‌کنند تا تخته‌های داربست را پشتیبانی کنند.
• لوله‌های زیر تخته‌ای: همان‌طور که از نامش پیداست، این لوله‌ها زیر تخته‌های داربست نصب شده و به عنوان تکیه‌گاهی برای تخته‌ها در سطح سازه عمل می‌کنند.
• ستون داربست: ستون‌ها از لوله‌های عمودی تشکیل شده‌اند و وظیفه انتقال وزن سازه داربست به زمین را دارند؛ در صورت نیاز برای افزایش طول آن‌ها از بست‌های برشی استفاده می‌شود.
• لوله‌های شمعی: این لوله‌ها روی زمین یا ساختمان مجاور قرار می‌گیرند تا پایه و پشتیبانی بیشتری برای داربست فراهم کنند.
• لوله‌های قطری: لوله‌های قطری به شکل مورب در داربست نصب می‌شوند و تعادل سازه را حفظ کرده و از حرکت ناخواسته داربست جلوگیری می‌کنند.
• قید دیواره درگاهی: این لوله‌ها بین سطوح مختلف مانند دیوارها و پنجره‌ها نصب می‌شوند و داربست را به ساختمان مهار می‌کنند.
• قید: لوله‌هایی هستند که قید دیواره درگاهی را به بدنه داربست متصل کرده و به سازه ثبات بیشتری می‌بخشند.

اجزای تشکیل‌دهنده داربست (اجزا داربست بندی ) کدامند؟

• لوله داربستی: لوله‌های فولادی، گالوانیزه، درزدار یا بدون درز که به عنوان بخش اصلی داربست عمل کرده و بار سازه را به زمین منتقل می‌کنند.
• بست داربست: این بست‌ها در انواع مختلف (دو پیچ، چهار پیچ و گردان) برای اتصال لوله‌ها و مهار سازه داربست به کار می‌روند.
• کفشک پایه: کفشک‌های چوبی که زیر کفشک‌های فلزی قرار گرفته و برای پایداری در سطوح ناهموار استفاده می‌شوند.
• کفشک آهنی: این کفشک‌ها در انتهای لوله داربست نصب می‌شوند و به تثبیت پایه کمک می‌کنند.
• تخته کفی داربست: تخته‌هایی از جنس چوب یا فلز که سطح کار را فراهم کرده و به عنوان پشتیبان استفاده می‌شوند.
• مغزی داربست: قطعاتی برای اتصال محکم‌تر لوله‌ها در داربست و جلوگیری از لغزش.
• کاور اتصالات: پوشش‌هایی که روی محل اتصال لوله‌ها قرار می‌گیرند تا از استحکام بیشتری برخوردار باشند.

این اجزا با هم ساختار مستحکم و ایمنی برای داربست ایجاد کرده و به سهولت در نصب و پایداری سازه کمک می‌کنند.

رابط لوله داربست چیست؟

رابط لوله داربست قطعه‌ای فلزی (فولادی) است که برای اتصال دو لوله داربست به‌صورت مستقیم و در امتداد هم به‌کار می‌رود. این قطعه به لوله‌های داربست اجازه می‌دهد که طول بیشتری پیدا کنند و در عین حال اتصال محکم و ایمن باقی بماند. کاربرد اصلی آن افزایش طول لوله داربست در مسیرهای طولی، به‌ویژه در ارتفاع‌های زیاد یا دهانه‌های طولانی است.

• ویژگی‌های رابط لوله داربست:

1. معمولا از فولاد گالوانیزه یا چدن داکتیل ساخته می‌شود.
2. داخل آن طراحی شده تا لوله‌ها به‌صورت فشرده داخل آن قرار بگیرند.
3. برخی مدل‌ها دارای پیچ محکم‌کننده هستند تا پس از اتصال، لوله‌ها تکان نخورند.

نکته: استفاده از رابط بی‌کیفیت یا بدون پیچ مهار خطرناک است و می‌تواند باعث لغزش یا شکست داربست شود.

آیا لوله داربست غیر فلزی هم داریم؟

از لوله غیر فلزی به عنوان داربست استفاده نمی‌شود. اما گاهی از لوله‌های UPVC برای پروژه‌های بسیار کوتاه با حساسیت پایین استفده شده است. از لوله داربست فلزی (عمدتا فولادی) با کاربری داربست استفاده می‌شود. چون این لوله‌ها مقاومت بسیار بالایی در تحمل فشارهای تحمیلی و تنش‌های محیطی دارند.

مهار داربست به چه معناست؟

مهار داربست به معنی ایمن‌سازی و تثبیت داربست در محل نصب است تا از واژگونی، لغزش یا جابه‌جایی آن جلوگیری شود. این کار معمولا با استفاده از تجهیزات خاص انجام می‌شود:

• قلاب مهار (Tie Rod)
• بست مهاری (Wall Tie)
• لوله مهار مورب یا افقی
• اتصال به سازه اصلی (دیوار یا اسکلت ساختمان)

هدف اصلی مهار، افزایش پایداری داربست در برابر باد، وزن کارگران، بار مصالح و نیروهای خارجی است و بخشی بسیار مهم از ایمنی در کار در ارتفاع محسوب می‌شود. مهار صحیح مانع از سقوط داربست و آسیب‌های احتمالی جانی و مالی می‌شود.

انواع بست داربست کدام است؟

این سازه‌ها از دو بخش اصلی بست و لوله داربست تشکیل می‌شوند. بست‌ها نقش اتصال لوله‌ها به یکدیگر و به تکیه‌گاه را دارند و انواع مختلفی دارند:

• بست چهار پیچ: این بست برای اتصال محکم چهار لوله به هم استفاده می‌شود و به استحکام سازه کمک می‌کند.
• بست دو پیچ: این بست معمولا برای اتصال دو لوله داربست به یکدیگر در موقعیت‌های مختلف کاربرد دارد.
• بست تک پیچ: بست ساده‌ای است که با یک پیچ لوله‌ها را به هم وصل می‌کند و برای اتصالات سریع و ساده استفاده می‌شود.
• بست چهار پیچ گردان: این بست به صورت گردان طراحی شده و امکان تنظیم راحت‌تر زاویه‌ها را فراهم می‌کند.
• بست H داربست: این بست به شکل H است و برای اتصال چند لوله به یکدیگر به‌صورت هم‌زمان استفاده می‌شود.
• بست مغزی: این بست برای اتصال دو لوله داربست با استفاده از مغزی و محکم کردن آن‌ها به هم کاربرد دارد.
• بست گوه‌ای: این بست با استفاده از گوه‌ها لوله‌ها را به‌طور محکم به هم متصل می‌کند.

همچنین، بست‌های زیر نیز در برخی از سازه‌ها کاربرد دارند:

• میله شکاف‌دار اتصال: این بست برای افزایش طول دو لوله داربست استفاده می‌شود.
• بست لوله‌های افقی: برای اتصال دو لوله افقی با زاویه 90 درجه و ساختار مستحکم‌تر به کار می‌رود.
• بست پایه‌دار قابل تنظیم: این بست به جداره لوله داربست متصل شده و امکان تنظیم ارتفاع پایه را فراهم می‌کند.
• بست داربست ثابت: بست داربست ثابت قطعه‌ای فلزی است که برای اتصال دو لوله داربست به‌صورت عمود بر هم (۹۰ درجه) استفاده می‌شود و ساختار داربست را پایدار نگه می‌دارد.

لوله داربست چند اینچ است؟

همانطور که در ابتدای مقاله نیز اشاره کردیم، لوله‌های داربست در سایز استاندارد 1.2-1 اینچ (نمره 5) تولید و عرضه می‌گردد. اما لوله‌های داربست در ابعاد 1 اینچ تا 2 اینچ هم تولید و عرضه می‌شود. این ابعاد معمولا به صورت سفارشی تولید می‌شود و سایز 2 اینچ برای پروژه‌های بسیار عظیم به کار می‌روند.

وزن لوله داربست چقدر است؟

لوله‌های داربست معمولا در سایز 1.2-1 تولید می‌شوند و وزن آنها به ضخامت و طول لوله وابسته است. هر چه ضخامت لوله بیشتر باشد یا سایز آن متفاوت باشد، وزن بیشتری خواهد داشت. به عنوان مثال وزن لوله داربست 3 متری با ضخامت 2 میل از وزن لوله داربست 6 متری با همین مقدار ضخامت کمتر است. یا وزن لوله داربست 3 متری با ضخامت 2.5 بسیار بیشتر از وزن لوله داربست 3 متری با ضخامت 2 میلی‌متر است.
همچنین وزن لوله داربست به استانداردهای تولید، نوع ورق و مواد اولیه استفاده‌شده نیز بستگی دارد.

قطر لوله داربست چقدر است؟

همانطور که در بالا گفتیم قطر لوله داربست در حدود 48 میلی‌متر است. بر این اساس سایز لوله داربست به اینچ برابر است با 1.2-1 اینچ یا لوله نمره 5. البته گاهی بر اساس نیاز پروژه ممکن است به صورت سفارشی در سایزهای غیر استاندارد و بزرگتر هم تولید و عرضه شود.

جدول ابعاد لوله داربست

کاربرد لوله داربست

1. ساخت داربست‌های نمای ساختمان: لوله داربست به عنوان ساختار اصلی داربست‌ها برای پشتیبانی از کارگران و تجهیزات در حین تعمیرات، نقاشی یا ساخت نماهای ساختمان استفاده می‌شود.
2. ساخت داربست‌های صنعتی: در پروژه‌های صنعتی مانند پتروشیمی، کارخانه‌ها یا نیروگاه‌ها، از لوله داربست برای ایجاد سکوی کار یا دسترسی به بخش‌های مختلف تجهیزات استفاده می‌شود.
3. حمل و نقل مصالح: در برخی پروژه‌ها، لوله‌های داربست برای ساخت سازه‌های موقت به منظور ذخیره‌سازی یا جابجایی مصالح استفاده می‌شود.
4. پشتیبانی از سازه‌های موقت: لوله داربست می‌تواند برای پشتیبانی از بخش‌های موقتی مانند سقف‌های موقت، پل‌های موقتی یا سایر سازه‌های موقت در پروژه‌های ساختمانی یا عمرانی به کار رود.
5. ساخت داربست‌های سقفی: در پروژه‌های ساختمانی که نیاز به پشتیبانی از سقف‌ها دارند، لوله داربست به عنوان سازه‌ای موقت برای حمایت از سقف‌ها و جلوگیری از افتادگی استفاده می‌شود.
6. پشتیبانی از سیستم‌های برق و تاسیسات: در هنگام نصب سیستم‌های برق، لوله‌های داربست می‌توانند برای ساخت داربست‌هایی که از آنها می‌توان به تاسیسات دسترسی داشت، به کار روند.
7. کاربرد در پروژه‌های پل‌سازی: در ساخت پل‌ها و زیرساخت‌های مشابه، لوله داربست برای ایجاد سکوهای کاری موقت و پشتیبانی از قسمت‌های در حال ساخت استفاده می‌شود.
8. پروژه‌های تعمیر و نگهداری: در پروژه‌های نگهداری یا تعمیراتی که به دسترسی به قسمت‌های بالای سازه نیاز است، از داربست‌های لوله‌ای برای ایمنی و سهولت در دسترسی استفاده می‌شود.

میله داربست چیست؟ چه تفاوتی با لوله داربست دارد؟

میله داربست یک اصطلاح است که برخی از افراد برای لوله داربست به کار می‌برند و تفاوتی بین آنها نیست. اصطلاح «میله» بیشتر در گفتار عامیانه استفاده می‌شود، در حالی‌که در صنعت، واژه‌ی دقیق‌تر و استاندارد آن لوله داربست فولادی است.

نکاتی که هنگام اجرای داربست باید به آن توجه کرد:

هنگام نصب و استفاده از داربست‌ها، رعایت نکات ایمنی برای تضمین سلامت کارگران و کارایی بیشتر بسیار اهمیت دارد. برخی از این نکات کلیدی شامل موارد زیر می‌شوند:

• عرض جایگاه کار: باید حداقل ۰.۵ متر باشد تا به راحتی دسترسی به مواد و تجهیزات فراهم گردد و از خطرات جلوگیری شود.
•  اتصال تیرهای افقی به پایه‌های عمودی: این تیرها باید حداقل به سه پایه عمودی متصل شوند تا از ثبات و استحکام داربست اطمینان حاصل گردد.
•  فاصله تیرهای افقی از یکدیگر: این فاصله نباید بیشتر از ۲ متر باشد تا داربست از پایداری کافی برخوردار باشد.
• فاصله پایه‌های عمودی: برای پروژه‌های سنگین، فاصله پایه‌ها نباید از ۱.۸ متر بیشتر باشد و برای کارهای سبک تا ۲.۳ متر قابل افزایش است.
• استفاده از الوار مناسب: عرض الوارها نباید کمتر از ۲۵ سانتی‌متر باشد و ضخامت آنها حداقل ۵ سانتی‌متر باید باشد. همچنین، الوارها باید سالم و بدون ترک و پوسیدگی باشند.
• گارد ریل‌ها و نرده‌های حفاظتی: برای جلوگیری از سقوط، نصب گارد ریل‌های میانی با ارتفاع ۵۵ سانتی‌متر و گارد ریل‌های بالایی با ارتفاع ۱۱۰ سانتی‌متر ضروری است.
• ظرفیت باربری: داربست‌ها باید بتوانند تا چهار برابر بار مورد نظر را تحمل کنند تا در برابر وزن‌های سنگین مقاوم باشند.
• پایه‌های شیب‌دار: نصب پایه‌های شیبدار به میزان ۱ متر برای هر ۴ متر ارتفاع ضروری است تا پایداری ساختار افزایش یابد.

رعایت این نکات موجب افزایش ایمنی و کاهش خطرات ناشی از استفاده از داربست‌ها می‌شود و اجرای کارهای ساختمانی و تعمیراتی را ایمن‌تر می‌کند.

سوالات متداول