نحوه خواندن کولیس به صورت آسان و کاربردی

کولیس، ابزاری دقیق برای اندازه‌گیری است که به طور معمول در کارگاه‌ها و آزمایشگاه‌ها استفاده می‌شود. این ابزار می‌تواند اندازه‌های داخلی، خارجی و عمق اشیا را با دقت بالا اندازه‌گیری کند. کولیس معمولا دارای دو فک متحرک است که به کاربر این امکان را می‌دهد تا به راحتی اندازه‌گیری‌های مختلف را انجام دهد.

در بازار کولیس و اندازه‌گیری ضخامت‌ انواع لوله گالوانیزه، کولیس یک ابزار خوب و فنی محسوب می‌شود. در بازار فروش محصولات فولادی و گالوانیزه برای اطمینان از ضخامت هر نوع محصولی مثل لوله برق، لوله گلخانه و سینی کابل یا نردبان کابل به کرات از کولیس استفاده می‌شود.

انواع کولیس کدام است؟

کولیس‌ها به چند نوع اصلی تقسیم می‌شوند:

1. کولیس ساده یا ورنیه (آنالوگ): این نوع کولیس دارای صفحه مدرج و عقربه‌ای است که برای اندازه‌گیری استفاده می‌شود. کاربر باید با دقت عقربه را بخواند تا اندازه دقیق را به دست آورد.
2. کولیس دیجیتال: این کولیس‌ها دارای نمایشگر دیجیتال هستند که خواندن اندازه‌ها را آسان‌تر می‌کند. آن‌ها معمولا دقت بالاتری دارند و می‌توانند واحدهای مختلف اندازه‌گیری (مانند میلی‌متر و اینچ) را تغییر دهند.
3. کولیس ساعتی: کولیس ساعتی (عقربه‌ای) ابزاری برای اندازه‌گیری دقیق است که به‌جای نمایشگر دیجیتال، دارای صفحه‌ای با عقربه می‌باشد که مقدار اندازه‌گیری شده را نشان می‌دهد. این ابزار برای اندازه‌گیری طول، قطر و عمق استفاده می‌شود.
4. کولیس عمق‌سنج: این نوع کولیس مخصوص اندازه‌گیری عمق حفره‌ها و شکاف‌ها طراحی شده است؛ معمولا دارای یک میله باریک است که به عمق اندازه‌گیری کمک می‌کند.
5. کولیس داخلی‌سنج: این کولیس برای اندازه‌گیری ابعاد داخلی اشیا مانند لوله‌ها یا حفره‌ها استفاده می‌شود و معمولا فک‌های خاصی برای این کار دارد.
   هر یک از این انواع کولیس‌ها با توجه به نیاز و نوع اندازه‌گیری مورد استفاده قرار می‌گیرند.

کولیس ساده یا ورنیه

محبوب‌ترین و شناخته‌شده‌ترین نوع کولیس، کولیس ساده یا ورنیه (آنالوگ) است. کار با آن نیز به مراتب ساده‌تر است. این ابزار اندازه‌گیری، ساختار جالب و قالب توجهی دارد.
کولیس ساده از بخش‌هایی مثل بدنه ثابت، ورنیه (که همان بخش متحرک است)، فک ثابت و فک متحرک تشکیل شده است. فک‌های بالایی برای اندازه‌گیری قطر داخلی، تیغه عمق‌سنج برای سنجش عمق و شیارها، و پیچ نگهدارنده برای ثابت کردن فک متحرک استفاده می‌شود تا اندازه‌گیری دقیق‌تر انجام شود.

در کولیس ورنیه، وقتی بدنه متحرک جابجا می‌شود، قسمت‌های مختلف مثل خارج‌سنج، داخل‌سنج و تیغه عمق‌سنج با هم حرکت می‌کنند. از خارج‌سنج برای اندازه‌گیری ضخامت و ابعاد خارجی و از داخل‌سنج برای اندازه‌گیری قطر داخلی یا عرض شیارها استفاده می‌شود. پس از اندازه‌گیری، با بستن پیچ نگهدارنده، عدد اندازه‌گیری شده ثابت می‌ماند تا از بروز خطا جلوگیری شود.

روش اندازه گیری کولیس

روش خواندن کولیس با توجه به مدل و سبک کولیس متفاوت است.

• روش اندازه‌گیری کولیس ساده یا ورنیه (آنالوگ)

1. باز کردن دهانه‌ها: دهانه‌های کولیس را باز کنید تا بتوانید جسم مورد نظر را بین آنها قرار دهید.
2. قرار دادن جسم: جسم را بین دهانه ثابت و متحرک قرار بده. دهانه‌ها را به آرامی ببندید تا به جسم بچسبند، بدون اینکه فشار زیادی به آن وارد آورد.
3. خواندن عدد: حالا عداد را بخوانید

نحوه خواندن کولیس ساده یا ورنیه

برای خواندن کولیس ساده یا آنالوگ، میبایست به ساختار خط‌کش گونه کولیس توجه کنید. چون دقت کولیس‌های ساده به نحوه طراحی خط‌کش مدرج و تعداد تقسیمات ورنیه روی بدنه متحرک آن وابسته است. در کولیس‌های میلی‌متری، خطوط روی خط‌کش می‌توانند تقسیم‌بندی‌های مختلفی داشته باشند، از جمله 10، 20 و 50 تقسیم با دقت‌های 0.1، 0.05 و 0.02 میلی‌متر. از میان اینها، رایج‌ترین نوع کولیس‌های ساده با دقت 0.02 میلی‌متر شناخته می‌شوند. پس از طی مراحل بالا، می‌بایست مراحل زیر را انجام دهید:

1. خواندن مقیاس اصلی:
   به عددی که در مقیاس اصلی (بخش ثابت) نزدیکترین عدد روی خط کش اصلی که به عدد صفر روی خط کش متحرک نزدیک است را می خوانیم.
2. خواندن مقیاس متحرک:
   سپس با دقت خط‌های روی بدنه متحرک را نگاه می کنیم و دقیقا خطی که با خط بالا سری خود یعنی میلی‌مترهای خط‌کش ثابت کاملا مماس شده را پیدا می کنیم. آن را از عدد صفر روی فک متحرک می‌شماریم تا بفهمیم این خط چندمین خط روی این فک است. عدد حاصل را در دقت کولیس(0.02) ضرب می‌کنیم. این عدد، مقیاس متحرک است.
3. محاسبه نهایی:
   عدد مقیاس اصلی + عدد مقیاس متحرک = اندازه‌گیری نهایی

مثال
اگر مقیاس اصلی عدد ۳۵ میلی‌متر و مقیاس متحرک (با احتساب دقت کولیس) ۰.۲ میلی‌متر را نشان دهد، اندازه‌گیری نهایی ۳۵.۲ میلی‌متر خواهد بود.این روش برای اندازه‌گیری دقیق قطر، طول و عمق اشیا استفاده می‌شود.

نکته: وقتی دو خط مماس در دو سمت فک متحرک و ورنیه قرار دارند، باید ببینید که نشانگر صفر به کدام عدد نزدیک‌تر است؛ عدد کوچکتر یا بزرگتر؟ اگر به عدد کوچکتر نزدیک‌تر بود (مثلا 26)، از خطوط 0 تا 5 روی فک متحرک استفاده کنید. اما اگر به عدد بزرگتر نزدیک‌تر بود (مثلا 27)، از خطوط 5 تا 10 استفاده کرده و اعشار به عدد کوچکتر (در این مثال 26) اضافه می‌شود.

• روش اندازه‌گیری کولیس دیجیتال

کولیس دیجیتال ابزاری دقیق برای اندازه‌گیری طول، عرض، عمق و قطر اشیاء است. روش استفاده از آن به شرح زیر است:

1. روشن کردن کولیس: ابتدا کولیس دیجیتال را روشن کنید و مطمئن شوید که نمایشگر روی “0” تنظیم شده است.
2. اندازه‌گیری خارجی: برای اندازه‌گیری قطر یا عرض خارجی اشیا، فک‌های بزرگ کولیس را به دو طرف جسم مورد نظر بچسبانید و عدد نمایشگر را بخوانید.
3. اندازه‌گیری داخلی: برای اندازه‌گیری قطر یا عرض داخلی، از فک‌های کوچک داخلی استفاده کنید. آنها را داخل جسم قرار داده و فک‌ها را باز کنید تا به دیواره‌های داخلی برسند. عدد نمایشگر را مشاهده کنید.
4. اندازه‌گیری عمق: برای اندازه‌گیری عمق، میله عمق‌سنج که در انتهای کولیس قرار دارد را در سوراخ یا حفره مورد نظر قرار داده و عدد عمق را از نمایشگر بخوانید.
5. صفر کردن: در صورت نیاز می‌توانید قبل از هر اندازه‌گیری، کولیس را با فشردن دکمه “Zero” دوباره به حالت اولیه بازگردانید تا اندازه دقیق‌تری به دست آورید.

نحوه خواندن کولیس دیجیتال

وقتی فک‌های کولیس را روی قطعه بستید و ثابت نگه داشتید، مقدار اندازه‌گیری‌شده مستقیم روی نمایشگر ظاهر می‌شود. صفحه کولیس معمولا عدد را به‌صورت اعشار نشان می‌دهد؛ یعنی قسمت صحیح + بخش ده‌دهی یا صدم.مثلا اگر روی صفحه این عدد دیده شود: 12.38 mm. یعنی طول قطعه دوازده ممیز سی‌و‌هشت میلی‌متر است.
عدد قبل از نقطه، میلی‌متر کامل را نشان می‌دهد و عدد بعد از نقطه بخش‌های صدم میلی‌متر است.
اگر دستگاه روی اینچ باشد، به عنوان مثال نمایش دهد: “0.487 in”، یعنی طول ۰٫۴۸۷ اینچ.
کولیس دیجیتال برخلاف کولیس ورنیه نیازی به تفسیر خطوط ندارد؛ هر عددی که روی نمایشگر ظاهر می‌شود همان نتیجه نهایی است. کافی است:

• واحد را چک کنید (mm یا inch)
• عدد کامل را بخوانید
• اعشار را دقیق لحاظ کنید

همان عدد، همان لحظه، اندازه واقعی قطعه است وهیچ محاسبه اضافی لازم نیست.

• نحوه خواندن عدد کولیس ساعتی

در کولیس‌های ساعتی، مقدار اندازه‌گیری از دو بخش خوانده می‌شود: خط‌کش اصلی و صفحه ساعت. پس از اینکه فک‌ها را روی قطعه بستید، ابتدا به خط‌کش بدنه نگاه کنید. این خط‌کش میلی‌مترهای کامل (یا اینچ کامل) را نشان می‌دهد. هر خط روی بدنه، یک میلی‌متر کامل است.

حالا مرحله دوم: خواندن صفحه ساعت. عقربه روی صفحه کوچک، مقدار اعشاری را نمایش می‌دهد؛ یعنی کسری از میلی‌متر. هر درجه روی صفحه معمولا ۰٫۰۱ میلی‌متر است و یک دور کامل عقربه برابر ۱ میلی‌متر می‌باشد. بنابراین:

• عدد روی بدنه = میلی‌مترهای کامل
• عدد روی صفحه ساعت = اعشار میلی‌متر

مثلا اگر خط‌کش بدنه روی 12 mm باشد و عقربه روی عدد 36 بایستد، عدد نهایی می‌شود: 12 + 0.36 = 12.36 mm
در کولیس‌های ساعتی کافی است عدد بدنه را بخوانید، سپس عدد صفحه ساعت را به آن اضافه کنید. مجموع این دو، اندازه نهایی قطعه است، بدون نیاز به تفسیر خطوط ریز یا محاسبه پیچیده.

فرمول محاسبه ضخامت لوله

برای محاسبه ضخامت لوله از فرمول‌های استاندارد مهندسی استفاده می‌شود که بر اساس فشار کاری، قطر خارجی، و جنس لوله تعیین می‌گردند. یکی از رایج‌ترین فرمول‌ها به صورت زیر است:

t = (P × D) / (2 × S × E)
در این فرمول:

• T: ضخامت لوله (میلی‌متر یا اینچ)
• P: فشار کاری (واحد فشار)
• D: قطر خارجی لوله (میلی‌متر یا اینچ)
• S: مقاومت مجاز ماده (واحد تنش)
• E: ضریب کیفیت جوش

این فرمول به شما کمک می‌کند تا ضخامت مناسب برای لوله‌های فشار بالا یا موارد خاص را با دقت محاسبه کنید. توجه داشته باشید که باید استانداردهای مربوط به صنعت، مانند ASME و ISO، را رعایت کنید تا از ایمنی و کارایی لوله اطمینان حاصل شود.
فرض کنید می‌خواهیم ضخامت لوله‌ای را محاسبه کنیم که مشخصات زیر را دارد:

• فشار کاری (P) = 10 مگاپاسکال
• قطر خارجی (D) = 100 میلی‌متر
• مقاومت مجاز ماده (S) = 200 مگاپاسکال
• ضریب کیفیت جوش (E) = 0.9

با استفاده از فرمول:

t = (P × D) / (2 × S × E)
مقدار ضخامت را محاسبه می‌کنیم:

t = (10 × 100) / (2 × 200 × 0.9)

t = 1000 / 360

t ≈ 2.78 میلی‌متر
بنابراین، ضخامت مورد نیاز برای این لوله حدود 2.8 میلی‌متر است.

نقش کولیس در اندازه‌گیری و کنترل ضخامت لوله

محاسبه ضخامت لوله ارتباط مستقیمی با کولیس ندارد، اما در عمل، کولیس ابزاری است که برای اندازه‌گیری ضخامت واقعی لوله استفاده می‌شود. زمانی که ضخامت لوله محاسبه شد یا استاندارد آن مشخص گردید، از کولیس برای:

1. کنترل ضخامت واقعی: بررسی می‌کنند که ضخامت لوله تولیدشده با مقدار محاسبه‌شده یا استاندارد مطابقت دارد.
2. اندازه‌گیری سریع: کولیس به‌ویژه در کارگاه‌ها و خطوط تولید برای اندازه‌گیری ضخامت خارجی یا دیواره لوله استفاده می‌شود.

بنابراین، کولیس نقش مهمی در تایید و اندازه‌گیری فیزیکی ضخامت لوله‌ای دارد که بر اساس فرمول محاسبه شده است.

از کولیس برای اندازه‌گیری چه مقاطعی استفاده می‌شود؟

1. انواع ورق فولادی و ورق گالوانیزه
2. انواع لوله فنس
3. انواع لوله سبک و سنگین
4. انواع اتصالات فلزی
5. انواع پروفیل فلزی

دقت کولیس میلیمتری چقدر است؟

دقت کولیس میلی‌متری معمولا ۰.۱ میلی‌متر است. این یعنی کوچک‌ترین تغییر طولی که کولیس قادر به اندازه‌گیری دقیق آن باشد، ۰.۱ میلی‌متر است. اما امروزه کولیس‌های ورنیه‌دار میلی‌متری ﺑﺎ قابلیت تفکیک 0.1، 0.05 و 0.02 میلیﻣﺘﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ.

دقت کولیس اینچی چقدر است؟

دقت کولیس اینچی معمولا بین 100/1 تا 128/1 اینچ است. همین بازه، آن را به ابزاری قابل‌اعتماد برای اندازه‌گیری‌های دقیق در صنایع مختلف تبدیل می‌کند. کولیس‌های اینچی با توجه به نوع ورنیه، کیفیت ساخت و برند، می‌توانند اندازه‌گیری‌هایی با تلرانس بسیار کم ارائه دهند و برای کنترل ابعادی قطعات فلزی، پلاستیکی و ماشین‌کاری‌شده به کار روند.
دقت بالای این ابزار باعث می‌شود در پروژه‌هایی که حتی چند صدم اینچ تفاوت اهمیت دارد، به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین ابزارهای اندازه‌گیری مورد استفاده قرار گیرد.

چرا از کولیس استفاده می‌کنیم؟

همانطور که گفتیم کولیس یک ابزار اندازه‌گیری است. به خصوص برای اندازه‌گیری انواع تجهیزات و مقاطع فلزی. در صنعت تولید لوله برق، لوله گالوانیزه سنگین، انواع پروفیل و …. اندازه‌گیری‌ها نقش مهم و موثری دارند.

دقت در اندازه‌‌گیری، امنیت سازه و پروژه، همچنین سرمایه شما را تضمین می‌کند. وزن لوله گالوانیزه، لوله سیاه، هر نوع پروفیل مورد نظر و وزن نهایی سازه را مشخص می‌کند. این اندازه‌ها مقدار تحمل فشار بار برای مقاطع مختلف فلزی را تعیین خواهد کرد. در نتیجه هر نوع بی‌توجهی به آن می‌تواند منجر به ایجاد خطر برای پروژه شما باشد.
علاوه بر آن تضمینی بر کیفیت و اعتبار خریدی است که انجام داده‌اید. بدین صورت دست سواستفاده‌گران را از سرمایه و بودجه خود کوتاه خواهید کرد.
علاوه بر آن امکان طراحی و نقشه‌کشی برای توسعه و پیش‌برد پروژه را به شما خواهد داد.

به عنوان مثال چنانچه بخواهیم یک گلخانه بسازیم، ضخامت لوله و قطر خارجی (OD) لوله را ابتدا با کولیس اندازه می‌گیرند تا علاوه بر تعیین وزن لوله گلخانه و بازرسی کیفی آن، حجم مقدار فشار وارد بر اسکلت گلخانه و کل سازه گلخانه همچنین مقدار تحمل هر لوله گلخانه را نیز بسنجند تا حجم و وسعت گلخانه و ماندگاری آن را تعیین کنند.
نکته: ضخامت پوشش گالوانیزه (فارق از اینکه گالوانیزه سرد است یا گالوانیزه گرم)، مقاطع و لوله‌ها را با الکومتر می‌سنجند و کولیس در این راستا نقشی ندارد.

سوالات متداول