4 روش نوین، اتصال لوله های فلزی بدون رزوه

اتصال لوله فلزی بدون رزوه، یکی از ‌چالش‌هایی است که لوله‌گذاران یا نصابان لوله با آن مواجه‌اند. لوله‌هایی که رزوه دارند، به واسطه رزوه‌ها به هم پیچ و محکم می‌شوند. اما لوله‌های بدون رزوه را چگونه به هم متصل کنیم؟
لوله برق گالوانیزه، تنها لوله فلزی است که بدون احتساب جنس بدنه، حتما باید رزوه باشد و نوع بدون رزوه برای آن وجود ندارد. با توجه به حساسیت کابل‌کشی و خطرات ناشی از اتصال جریان برق، زمان و تسریع در اتصال یا جداسازی لوله گالوانیزه برق، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. اما اتصالات لوله‌هایی مثل لوله خطوط انتقال آب، لوله گلخانه عموما رزوه ندارند. هرچند رزوه، نوعی آپشن و ویژگی برای لوله برق محسوب می‌شود اما در روند تعیین قیمت لوله برق خیلی تفاوتی ایجاد نمی‌کند.

روش‌های مختلف برای اتصال لوله فلزی بدون رزوه

نصب لوله‌های فلزی بدون رزوه به روش‌های مختلفی انجام می‌شود. این روش‌ها بستگی به نوع لوله، کاربرد و محیط نصب دارند. برخی از روش‌های رایج عبارت‌اند از:

استفاده از کوپلینگ فشاری (Press Fittings)

• روش کار: در این روش از کوپلینگ‌های مخصوصی استفاده می‌شود که لوله‌ها را به هم متصل می‌کنند. لوله‌ها در داخل کوپلینگ قرار می‌گیرند و با استفاده از ابزار خاصی مانند پرس‌های دستی یا هیدرولیکی، کوپلینگ به لوله فشار داده می‌شود تا اتصال محکم و آب‌بندی شود.
• کاربرد: این روش در نصب سیستم‌های آب‌رسانی، گرمایش و سرمایش مورد استفاده قرار می‌گیرد.

استفاده از فلنج (Flange)

• روش کار: لوله‌های فلزی با استفاده از فلنج‌ها به یکدیگر متصل می‌شوند. فلنج‌ها با پیچ و مهره به هم بسته می‌شوند و با استفاده از گسکت (واشر) بین دو فلنج، آب‌بندی انجام می‌شود.
• کاربرد: این روش در سیستم‌های لوله‌کشی بزرگ، مانند خطوط انتقال نفت و گاز، بخار و صنایع پتروشیمی کاربرد دارد.

اتصالات جوشی (Welding)

• روش کار: لوله‌های فلزی با استفاده از روش‌های جوشکاری مانند جوش قوس الکتریکی (Arc Welding)، جوش گاز (Gas Welding) یا جوش لیزری به هم متصل می‌شوند.
• کاربرد: این روش برای لوله‌کشی‌هایی که نیاز به اتصال محکم و بدون نشتی دارند، مانند خطوط انتقال گاز و نفت و صنایع پتروشیمی استفاده می‌شود.

استفاده از کوپلینگ‌های مکانیکی (Mechanical Couplings)

• روش کار: کوپلینگ‌های مکانیکی شامل قطعاتی مانند بست‌ها یا کلمپ‌ها هستند که با استفاده از پیچ و مهره لوله‌ها را به هم متصل می‌کنند. این اتصالات قابلیت نصب و جداسازی سریع دارند.
• کاربرد: در سیستم‌های موقت یا جایی که نیاز به جداسازی سریع است، مانند لوله‌کشی‌های تاسیساتی.

استفاده از اتصالات فشاری (Compression Fittings)

• روش کار: این روش شامل قرار دادن یک حلقه فشاری (Ferrule) روی لوله و سپس بستن مهره به دور حلقه است تا اتصال محکم شود.
• کاربرد: در سیستم‌های فشار پایین و در نصب لوله‌های کوچک‌تر، مانند لوله‌کشی‌های خانگی یا سیستم‌های سرمایشی و گرمایشی.
  انتخاب هر کدام از این روش‌ها با توجه به نیاز و شرایط پروژه، انجام می‌شود.

پیش از اتصال لوله فلزی بدون رزوه چه اقداماتی باید انجام شود؟

برای آنکه اتصال لوله‌های فلزی با بهترین کیفیت و کمترین میزان خطا و مشکل، اجرا شود و امکان نشتی در محل اتصال پیش نیاید، می‌بایست اقداماتی را پیش از اجرای هر کدام از روش‌های اتصال انجام داد.

• ابعاد و سایز اتصالات حتما باید با سایز، قطر و حتی طول لوله همخوانی داشته باشد.بررسی این مورد برای انتخاب و تهیه اتصالات متناسب با لوله الزامی است.
• پیش از اجرای روش‌های اتصال، میبایست لوله را از هر نوع آلودگی تمیز کرده و چربی زدایی نمایید. این آلودگی‌ها می‌تواند کیفیت اتصال را کاهش دهد.
• برش‌کاری باید با نظم و دقیق انجام شود. هر نوع برش غیر استاندارد که منجر به کج بودن لبه لوله باشد، روند اتصال لوله را مختل می‌کند. همچنین پلیسه و لبه‌های ناصاف در حین برش نیز می تواند در روند اتصال مشکل ایجاد خواهد کرد.
• توجه داشته باشید که اتصالاتی مثل فلنچ و کوپلینگ، حتما روی لوله تراز باشند. عدم توجه به این موضوع احتمال نشتی و جدا شدن لوله‌ها از یکدیگر را افزایش می‌دهد.
• حتما اتصالات را با استفاده از پیچ و مهره، بست، گیره و یا سایر روش‌ها محکم کنید.
• اتصالات و لوله‌ها را از نظر نشتی، خوردگی، ترک و سایر عیوب پیش از نصب و حتی پس از اجرای اتصال، بررسی کنید.

چرا لوله‌های خطوط انتقال آب و لوله‌های گلخانه را رزوه‌دار نمی‌سازند؟

لوله‌های فلزی را بر اساس کاربردشان، رزوه دار یا بی رزوه می‌سازند. به عنوان مثال برخی از لوله‌های فلزی، از جمله لوله گالوانیزه سنگین صنعتی یا لوله‌های خطوط انتقال آب به خصوص انتقال با فشار بالا را بدون رزوه می‌سازند. چون احتمال نشتی مواد و سیالات از لابلای پیچ رزوه‌ها بسیار زیاد است.
همچنین رزوه‌ها یک گام و عمق مخصوص و استانداردی دارند. فشار تحمیل شده به دیواره داخلی لوله‌ها ( با توجه به کاربردشان) ممکن است به رزوه‌ها و نقطه اتصال فشار بیش از حد تحمل رزوه وارد کند و موجب شکستن یا هرز شدن رزوه‌ها و لوله شوند. در نتیجه رزوه کاری، عملکرد این گروه از لوله‌های فلزی را مختل می‌کند.
علاوه بر آن، در لوله‌های بدون رزوه، به خصوص زمانی که از مواد مقاوم در برابر خوردگی استفاده می‌شود، احتمال خوردگی در نقاط اتصال کمتر است.
اما انواع لوله برق مثل لوله‌ برق پی‌جی 16 یا لوله‌های اینچی برق که غالبا گالوانیزه هستند، حتما باید رزوه داشته باشند. چون کابل‌های برق فشار زیادی به دیواره لوله و رزوه‌ها وارد نمی‌کند. همچنین برای مدیریت کابل برق، هر نوع اتصالی به غیر از رزوه، می‌تواند زمان نصب و یا جداسازی را افزایش داده و خسارات ناشی از اتصال برق و کابل‌کشی را افزایش دهد. علاوه بر آن با توجه به هدف کاربردی لوله برق، هر نوع روش اتصالی به غیر از روزه برای لوله برق، می‌تواند طول عمر لوله گالوانیزه برق نیز کاهش دهد.

اتصال لوله فلزی بدون رزوه به چند دسته تقسیم می‌شوند؟

با توجه به نوع و نیاز پروژه لوله‌کشی، روش‌های متعددی برای اتصالات آن نام برد که این اتصالات در تعیین زمان مورد نیاز پروژه نقش مهمی دارند. هر کدام از این اتصالات ویژگی‌های خاصی دارند.

1. اتصالات دائم: در اتصال دائم می توان یک نقطه را به یک دیگر متصل ساخت، سپس آن را جدا کرد. البته جدا کردن آن با تخریب ماده اولیه امکان پذیر خواهد بود.
2. اتصالات نیمه موقت: اتصال نیمه موقت به راحتی جدا نمی‌شود و برای جدا کردن آن معمولاً نیاز به اعمال نیروهایی مانند لحیم‌کاری وجود دارد.
3. اتصالات موقت: اتصالات موقت، روش‌های اتصالی است که در زمان کوتاه‌تر و با هزینه کمتر امکان باز کردن آن وجود داشته باشد. مثل استفاده از فلنچ که با پیچ و مهره 2 لوله را به هم متصل می‌کند.

وجود محدودیت اتصال لوله فلزی بدون رزوه:

• اتصال لوله‌های فلزی بدون رزوه از لحاظ فنی کمی پیچیده‌ است. در این نوع اتصالات، عموما از کوپلینگ‌ها یا بوشن‌هایی استفاده می‌شود که باید به دقت با قطر و سطح لوله‌ها تطابق داشته باشند تا آب‌بندی به طور کامل صورت گیرد. اما رزوه زنی لوله گالوانیزه برق یک قانون است که حتما باید با توجه به حساسیت کاربرد، انجام شود.
• لوله‌های فلزی بدون رزوه به راحتی قابل تنظیم نیستند. در حالی که رزوه‌ها امکان تغییر زاویه یا جهت لوله‌ها را فراهم می‌کنند، کوپلینگ‌ها، فلنج‌ها یا بوشن‌ها چنین انعطافی را ندارند. اتصالات جوشی یا فلنجی نسبت به اتصالات رزوه‌ای کمتر انعطاف‌پذیر هستند. در صورت نیاز به تغییر در مسیر لوله‌کشی یا تعمیرات، ممکن است باز کردن یا تغییر این اتصالات دشوار باشد.
• نصب لوله‌های بدون رزوه، وقت و زمان زیادی می‌برد. به خصوص در روش جوشکاری. هرچند مقاومت و استحکام نصب برای طولانی مدت، قابل تضمین است، اما در صورت بروز مشکل، تعمیر یا جداسازی آن قسمت، زمان و هزینه زیادی خرج می‌شود.
• برای برخی از انواع اتصالات بدون رزوه، به تجهیزات خاص مانند دستگاه‌های جوشکاری، فلنج‌های خاص و ابزارهای نصب نیاز است.
• نگهداری لوله‌های فلزی بدون رزوه نیز مشکل‌تر است. در صورت بروز نشتی یا خرابی، لازم است کل کوپلینگ یا بوشن تعویض شود، زیرا برخلاف رزوه‌ها، امکان جایگزینی جزئی وجود ندارد.

تفاوت اتصالات لوله برق با اتصالات سایر لوله‌های فلزی

اتصالات لوله‌های برق (کاندوئیت) و اتصالات سایر لوله‌های فلزی (مانند لوله‌های گاز، آب، یا نفت) از نظر کاربرد، طراحی و استانداردهای مورد استفاده تفاوت‌های اساسی دارند. در ادامه برخی از تفاوت‌های مهم بین این دو نوع اتصال ذکر شده است:

• تفاوت در کاربرد

لوله‌های برق (کاندوئیت) برای عبور سیم‌ها و کابل‌های برق و محافظت از آنها در برابر آسیب‌های فیزیکی و محیطی استفاده می‌شود. هدف اصلی حفاظت از سیم‌ها و جلوگیری از تماس آنها با محیط خارجی است. اما سایر لوله‌های فلزی برای انتقال سیالات (مانند آب، گاز، نفت) یا مواد دیگر استفاده می‌شود و هدف اصلی آنها انتقال ایمن و کارآمد مواد از یک نقطه به نقطه دیگر است.

• نوع اتصال

برای اتصال لوله‌های برق معمولا از اتصالات رزوه‌ای مثل بوشن‌ها و گیره‌های مخصوص استفاده می‌شود. در برخی موارد، از اتصالات فشاری نیز استفاده می‌کنند. اتصالات گالوانیزه برق باید به گونه‌ای باشند که اجازه ورود آب یا گرد و غبار را ندهند، به ویژه در محیط‌های خارجی یا صنعتی. در حالی که اتصالات سایر لوله‌های فلزی، با توجه به به نوع سیال و شرایط کاری می‌توانند رزوه‌ای، جوشی، فلنجی، یا اتصالات فشاری باشند. اتصالات برای اطمینان از آب‌بندی و جلوگیری از نشتی طراحی شده‌اند.

• مواد ساخت

لوله‌های برق معمولا از فلزاتی مانند فولاد گالوانیزه، آلومینیوم یا فولاد ضد زنگ ساخته می‌شوند. و حتی برای محافظت در برابر خوردگی و زنگ‌زدگی، ممکن است پوشش‌های محافظ داشته باشند. اما سایر لوله‌های فلزی ممکن است از فولاد کربنی، فولاد ضد زنگ، مس یا آلیاژهای دیگر ساخته شوند. البته انتخاب ماده بستگی به نوع سیال، دما و فشار کاری دارد.

• استانداردها و مقررات

لوله‌های برق تحت استانداردهای خاصی مانند NEC (National Electrical Code) یا IEC (International Electrotechnical Commission) قرار دارند و استانداردها بر روی مسائل ایمنی برق و حفاظت از کابل‌ها تمرکز دارند. در حالی که سایر لوله‌های فلزی تحت استانداردهایی مانند ASME، API، یا DIN تولید می‌شوند که بر مبنای کاربردهای خاص تنظیم شده‌اند و شامل استانداردهای تحمل فشار، دما، مقاومت به خوردگی و دیگر خواص مکانیکی هستند.

• ویژگی‌های ایمنی

لوله‌های برق باید مقاومت بالایی در برابر آتش‌سوزی، ضربه و فشار مکانیکی داشته باشند تا از کابل‌های داخل محافظت کنند. اما سایر لوله‌های فلزی باید در برابر فشار داخلی، خوردگی، و دمای بالا مقاومت کنند تا ایمنی و کارایی سیستم را تضمین کنند.
به طور کلی، اتصالات لوله‌های برق برای حفظ ایمنی و عملکرد صحیح سیستم‌های الکتریکی طراحی شده‌اند، در حالی که اتصالات سایر لوله‌های فلزی برای انتقال سیالات و گازها با ایمنی و کارایی بالا به کار می‌روند.

اتصال لوله فلزی بدون رزوه چه اهمیتی دارد؟

اتصال لوله‌های فلزی بدون رزوه اهمیت زیادی در صنایع مختلف دارد. زیرا این نوع اتصالات نصب سریع‌تری را ممکن می‌سازند و برای لوله‌های با قطر بزرگ که رزوه‌کاری روی آنها دشوار است، بسیار مناسب‌اند. از جمله مزایای مهم این اتصالات، آب‌بندی مطمئن‌تر و مقاومت بیشتر در برابر نشتی است که در خطوط انتقال سیالات با فشار بالا یا مواد خطرناک بسیار حائز اهمیت است. این نوع اتصال، به ویژه در محیط‌های خاص مانند پروژه‌های زیر آب یا مناطقی با ریسک بالای خوردگی، به دلیل دوام و استحکام بالاتر، ترجیح داده می‌شود.
همچنین، اتصالات بدون رزوه در سیستم‌های دائمی که نیاز به تعمیرات مکرر ندارند، به دلیل استحکام مکانیکی بیشتر و کاهش احتمال شکست یا نشتی، انتخاب مناسبی هستند. این نوع اتصالات، به ویژه در محیط‌های خطرناک که احتمال جرقه‌زنی یا انفجار وجود دارد، ایمنی بیشتری فراهم می‌کنند و باعث حفظ خواص جریان سیال عبوری می‌شوند. به همین دلایل، این اتصالات در بسیاری از پروژه‌های صنعتی و ساختمانی از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند.

چه مواقعی از روش‌های اتصال لوله فلزی بدون رزوه استفاده می‌شود؟

اتصالات لوله‌های فلزی بدون رزوه یا دنده زمانی به کار می‌روند که لوله‌های فلزی در انتهای خود رزوه یا شیار نداشته باشند یا زمانی که نیاز به یک اتصال سریع و آسان وجود دارد. این روش اتصال، به‌ویژه برای لوله‌های فلزی با قطر کوچک تا متوسط مناسب است و معمولاً در صنایع نفت و گاز، پتروشیمی، کشاورزی، آب و فاضلاب، سیستم‌های تهویه مطبوع، حرارت مرکزی و سایر کاربردهای صنعتی و غیرصنعتی استفاده می‌شود.

سوالات متداول